Интервју со Љубица Пендароска Крстевска: Жените миленијалки како двигатели на етичка и одговорна сајбер безбедност

Создадовме платформа за жени миленијалки кои работат во индустријата и се подготвени да ги споделат своите успешни приказни. Започнавме серијал интервјуа каде ги пренесуваме нивните инспиративни искуства и успеси, ставајќи акцент на жените што го трансформираат светот околу себе. Разговараме со Љубица Пендароска Крстевска, меѓународен консултант и обучувач, претседателка и основачка на Women4Cyber North Macedonia.

Можете ли да ни кажете повеќе за компанијата во која работите и нејзината цел?

Мојата професионална работа е комбинација од консултантска и обучувачка експертиза и општествена мисија. Повеќе од 15 години работам како независна консултантка и меѓународна експертка во областа на заштита на лични податоци, приватност и сајбер безбедност, со силен фокус на тоа како технологијата влијае врз луѓето и нивните права. Во текот на кариерата соработував со јавни институции, приватни компании и меѓународни организации, помагајќи им не само да бидат „усогласени со регулативата“, туку да изградат системи кои се одржливи, етички и вредни за доверба.

За мене, податоците и сајбер безбедноста не се само технички прашања – туку првенствено прашања за човекова безбедност, одговорност и доверба. Токму затоа, во секој проект се залагам дигиталната трансформација да не биде на сметка на приватноста и достоинството на луѓето, туку да ги зајакнува, истовремено овозможувајќи им раст и на компаниите и општеството.

Паралелно со консултантската работа, сум претседателка и основачка на Women4Cyber North Macedonia, организација која произлезе од јасната потреба – да се отвори простор за жените во сајбер безбедноста, да се направат видливи и да се охрабрат да влезат и да напредуваат во оваа стратешки важна област. Како претседателка, мојата улога не е само формална, туку длабоко практична: работам тимски на креирање програми за едукација, менторство и професионално вмрежување, иницирам јавни дебати за родово одговорни политики во сајбер безбедноста и активно се залагам женските перспективи да бидат вклучени во креирањето на безбедносни и дигитални политики.

Women4Cyber North Macedonia ја гледам како платформа што создава промена – не само за жените, туку и за целиот сајбер екосистем. Затоа што посигурен дигитален свет се гради тогаш кога во неговото обликување учествуваат различни гласови, искуства и перспективи.

Со какви предизвици сте се соочиле како жена миленијалец која работи во вашата индустрија, и како сте ги надминале?

Кога првпат влегов во светот на сајбер безбедноста и технолошките политики, многу брзо сфатив дека не влегувам само во сложена и динамична област, туку и во простор кој традиционално се доживува како „машки“. На состаноци и експертски маси, често бев најмладата личност во просторијата – и многу често единствената жена. Па така, честопати беше потребно дополнително време мојата екпертиза и искуство да бидат „докажани“, иако веќе постоеја зад мене.

Се соочував и со суптилни предрасуди поврзани со возраста (иако, погледнато од оваа временска перспектива, некогаш и оправдано) – дека младоста значи помалку искуство или недоволна стратешка зрелост. Тоа не беа секогаш отворени коментари, туку погледи, двоумења и тестирања кои другите не мораа да ги поминуваат.

Наместо тоа да ме обесхрабри, го искористив како мотивација. Инвестирав во континуирано учење, изградив силна и препознатлива експертиза и активно барав меѓународни искуства кои ќе ми овозможат поширока перспектива и кредибилитет. Наместо да се обидувам да се вклопам во однапред зададени шаблони, свесно одлучив да го градам сопствениот професионален идентитет – заснован на квалитет, доследност и интегритет.

Со текот на времето, разговорите се менуваа. Предрасудите полека отстапуваа место на доверба, а довербата – на партнерства и лидерски улоги. Тоа искуство ме научи дека вистинската промена не доаѓа преку прилагодување, туку преку истрајност и подготвеност да останеш верен на себе, дури и кога патот е потежок.

Кои компетенции или вештини сметате дека се највредни за жените миленијалци на работното место, и зошто?

Во текот на мојата кариера, научив дека техничкото знаење е само почетна точка – важно, но никогаш доволно само по себе. Она што навистина прави разлика, особено за жените миленијалци, се вештините што често ги потценуваме затоа што ни доаѓаат „природно“. Критичкото размислување, способноста да поставуваме вистински прашања и етичката проценка се клучни, особено во области како сајбер безбедноста, каде што секоја техничка одлука има реално влијание врз луѓето.

Многу често сум се наоѓала во ситуации каде што од мене се барало да „преведам„ сложени ризици на јазик што го разбираат и правници, и носители на одлуки или граѓани. Токму тука комуникациските вештини и способноста за интердисциплинарна работа стануваат непроценливи. Жените миленијалци често имаат силна интуиција за поврзување на технологијата со правото, општествените последици и човековите права – перспектива која денес е неопходна, а не „дополнителна“.

Подеднакво важна е и адаптибилноста. Живееме во време кога ниту една диплома или титула не гарантира дека знаењето ќе биде релевантно засекогаш. Подготвеноста за доживотно учење, за промена на насоката и за прифаќање на нови улоги е една од најголемите сили. Затоа, не чекајте да бидете „совршено подготвени“ за да зачекорите напред. Љубопитноста, храброста да учите во движење и вербата во сопствениот глас се вештини што со време се претвораат во лидерство.

Како жените миленијалци можат да продолжат да ги развиваат и усовршуваат своите вештини во индустријата?

Во индустрија која се менува со огромна брзина, континуираната едукација не е избор, туку неопходност. Формалните обуки и меѓународно признатите сертификации можат да бидат одлична основа – не само како потврда на знаење, туку и како алатка за градење самодоверба и професионална препознатливост. Особено во сајбер безбедноста, сертификациите често отвораат врати и создаваат заеднички јазик меѓу професионалците од различни земји и сектори.

Сепак, вистинскиот развој не се случува само преку дипломи и сертификати. Практичната работа, учеството на конференции, работилници и вклучувањето во професионални заедници овозможуваат учење од реални ситуации, размена на искуства и градење мрежа на контакти која често е подеднакво важна како и формалното знаење.

Особено би ја нагласила улогата на менторските програми. Менторството не значи само некој „да ве води“, туку да ви помогне побрзо да ги препознаете сопствените потенцијали, да ги избегнете најчестите замки и да донесувате поинформирани кариерни одлуки. Истовремено, споделувањето знаење со други жени – дури и кога самите сте на почетокот – создава култура на поддршка и заедништво која е клучна за долгорочен напредок.

И можеби најважно, жените не треба да чекаат „совршен момент“ за да се вклучат, да аплицираат или да преземат нова улога. Самодовербата не доаѓа пред искуството – таа се гради низ него. Храброста да се зачекори напред, дури и кога не се чувствуваме целосно подготвени, често е токму чекорот што прави најголема разлика. И оттука доаѓа моето лично мото: Инспирирај и дозволи си себеси да бидеш инспирирана!

Како сметате дека жените миленијалци носат уникатна перспектива во индустријата во споредба со претходните генерации?

Жените миленијалци се првата генерација која буквално порасна заедно со дигиталната експанзија – од првите интернет-конекции и социјални мрежи, до денешните комплексни дигитални екосистеми, вештачка интелигенција и сајбер ризици. Тоа им дава една особена, интуитивна способност истовремено да ги разбираат и потенцијалот и темната страна на технологијата. Тие не ја гледаат технологијата како апстрактен систем, туку како нешто што директно влијае врз реалните животи на луѓето.

Токму затоа, жените миленијалци носат силна свест за приватноста, дигиталните права, етиката и општественото влијание на технолошките решенија. За нив, прашањата „дали можеме?“ сè почесто одат рака под рака со „дали треба?“ и „за кого го правиме ова?“. Во индустрии како сајбер безбедноста, оваа перспектива е непроценлива, бидејќи безбедноста не е само технички проблем, туку прашање на доверба, одговорност и заштита на човековото достоинство.

Дополнително, оваа генерација е значително поотворена кон соработка, споделување знаење и градење заедници. Жените миленијалци не се плашат да побараат поддршка, но и да ја понудат, создавајќи работни средини кои се поинклузивни и похумани. Тие носат вредносно лидерство – лидерство кое не се базира само на хиерархија, туку на влијание, емпатија и интегритет.

Пораката до девојките е јасна: токму вашето искуство, чувствителност и начин на размислување се потребни денес повеќе од кога било. Не треба да се прилагодувате на индустријата – индустријата има потреба да се развива и со ваша помош.

Како ја гледате улогата на менторството и поддржувачките мрежи во напредокот и успехот на жените миленијалци на работното место?

Менторството и поддржувачките мрежи се многу повеќе од алатка за кариерен напредок – тие се простор каде што се гради самодоверба, се нормализираат сомнежите и се потврдува чувството дека не сте сами на патот. Особено за жените миленијалци, кои често се наоѓаат меѓу високи очекувања, брзи промени и внатрешен притисок да „докажат дека припаѓаат“, менторството може да биде пресудна разлика.

Еден искрен разговор со ментор, една споделена приказна за неуспех или за страв кој бил надминат, може да значи повеќе од десет формални обуки. Поддржувачките мрежи создаваат безбеден простор каде што грешките не се слабост, туку лекција, а успехот не е причина за дистанца, туку за заедничка гордост. Тие нè учат дека не мора сè да знаеме однапред и дека прашањата се знак на зрелост, не на несигурност.

Women4Cyber North Macedonia токму од таа потреба произлезе – како платформа каде жените не се конкуренција, туку сојузнички. Место каде што се споделува знаење, се отвораат врати и се гради заедница во која секоја жена има глас, поддршка и простор да расте. Кога жените си подаваат рака една на друга, се создава синергија што ја надминува индивидуалната кариера и го менува целиот екосистем.

Мојата порака до младите девојки и жени е едноставна, но искрена: не чекајте дозвола да бидете дел од просторот што ве интересира. Побарајте ментор, приклучете се на заедница, бидете љубопитни и храбри. Вашиот глас, знаење и перспектива се потребни – и кога една жена напредува, таа несвесно го отвора патот и за многу други.

Љубица Пендароска Крстевска

Меѓународен консултант и обучувач, претседателка и основачка на Women4Cyber North Macedonia